อย. เครื่องดื่ม ต้องขออย่างไร?
คู่มือสำหรับผู้ประกอบการก่อนวางขาย
อย. เครื่องดื่ม ต้องขอผ่าน 2 ขั้นตอนหลัก คือขอใบอนุญาตสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้าก่อน แล้วจึงยื่นขอเลขสารบบอาหารสำหรับตัวผลิตภัณฑ์ โดยต้องจัดประเภทเครื่องดื่มให้ถูกต้องตั้งแต่ต้น เพราะแต่ละประเภทมีเอกสารและข้อกำหนดต่างกัน การดำเนินการจึงไม่ใช่แค่กรอกแบบฟอร์มขอเลข แต่เกี่ยวข้องกับสูตรและส่วนประกอบ สถานที่ผลิต การแสดงฉลาก และข้อกำหนดเฉพาะของเครื่องดื่มแต่ละชนิดด้วย
คำว่า “เลข อย.” ที่ใช้เรียกกันทั่วไป สำหรับอาหารจะเรียกว่า เลขสารบบอาหาร ซึ่งเป็นเลข 13 หลักที่ใช้แสดงกับผลิตภัณฑ์ที่ได้รับอนุญาตแล้ว ดังนั้นก่อนมองหา วิธีขอ อย. เครื่องดื่ม สิ่งแรกที่ควรทำคือตรวจสอบให้แน่ใจว่าเครื่องดื่มของคุณจัดอยู่ในประเภทใด
สารบัญ
เครื่องดื่มแบบไหนบ้างที่ต้องขอ อย.?
เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท ถือเป็นอาหารกำหนดคุณภาพ หรือมาตรฐาน ต้องขอรับเลขสารบบอาหารก่อนวางจำหน่ายทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็นเครื่องดื่มที่ทำจากผลไม้ พืช หรือผัก มีหรือไม่มีก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ รวมถึงเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมเฉพาะ ก็อยู่ในข่ายที่ต้องขอ อย. เช่นกัน
| กลุ่มเครื่องดื่ม | สิ่งที่ควรตรวจสอบเพิ่มเติมก่อนยื่นคำขอ |
|---|---|
| เครื่องดื่มในภาชนะบรรจุที่ปิดสนิท (น้ำผลไม้ น้ำอัดลม ฯลฯ) | มาตรฐานคุณภาพเฉพาะกลุ่ม |
| เครื่องดื่มเกลือแร่ | ข้อกำหนดด้านปริมาณเกลือแร่และการกล่าวอ้างสรรพคุณ |
| เครื่องดื่มที่มีกาเฟอีน | คำเตือนบนฉลากตามกฎหมายเฉพาะ |
| ชา/กาแฟปรุงสำเร็จ | มาตรฐานเฉพาะของกลุ่มผลิตภัณฑ์ |
| เครื่องดื่มผสมวิตามิน แร่ธาตุ หรือสารอื่น | บัญชีส่วนประกอบที่อนุญาตให้ใช้ |
| เครื่องดื่มที่มีส่วนประกอบใหม่ | ต้องประเมินความปลอดภัยเพิ่มเติมก่อนยื่นคำขอ |
การจัดประเภทผิดตั้งแต่ต้นมักทำให้เตรียมเอกสารและใช้ขั้นตอนไม่ตรงกับผลิตภัณฑ์จริง จึงควรตรวจสอบประเภทให้ชัดเจนก่อนยื่นคำขอทุกครั้ง หากไม่แน่ใจว่าเครื่องดื่มของคุณเข้าข่ายกลุ่มใด อย. มีช่องทางข้อมูลและระบบให้คำปรึกษาสำหรับผู้ประกอบการโดยเฉพาะ
วิธีขอ อย. เครื่องดื่ม เริ่มต้นอย่างไร?
วิธีขอ อย. เครื่องดื่ม เริ่มจากแยกให้ชัดระหว่าง “การขอใบอนุญาตสถานที่” กับ “การขอเลขสารบบอาหารสำหรับผลิตภัณฑ์ ” เพราะต้องดำเนินการเรื่องสถานที่ผลิตหรือนำเข้าให้เรียบร้อยก่อน จึงจะยื่นขอเลขสำหรับตัวผลิตภัณฑ์ได้ ขั้นตอนโดยรวมมีดังนี้:
- ตรวจสอบประเภทของผลิตภัณฑ์
- ตรวจสอบความพร้อมของสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า
- เตรียมสูตรและรายละเอียดผลิตภัณฑ์
- เตรียมฉลากและข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
- เตรียมเอกสารสำหรับยื่นคำขอ
- ยื่นคำขอผ่านระบบ e-Submission ตามประเภทคำขอที่เกี่ยวข้อง
- ดำเนินการตามข้อสังเกตหรือคำขอแก้ไขของเจ้าหน้าที่ หากมี
- ตรวจสอบข้อมูลการอนุญาตหลังได้รับผลการพิจารณา
ไม่ใช่เครื่องดื่มทุกสูตรจะยื่นด้วยแนวทางเดียวกัน เพราะสูตรและลักษณะการนำเสนอผลิตภัณฑ์อาจมีข้อกำหนดเฉพาะ เช่น เครื่องดื่มที่มีสารบางชนิดอาจต้องประเมินความปลอดภัยเพิ่มก่อนเข้าสู่กระบวนการขออนุญาต
เอกสารขอ อย. เครื่องดื่ม มีอะไรบ้าง?
เอกสารขอ อย. เครื่องดื่ม หลักๆ ที่ต้องเตรียม ได้แก่ รายละเอียดผลิตภัณฑ์ สูตรและส่วนประกอบ วิธีการผลิต ข้อมูลผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า รายละเอียดสถานที่ บรรจุภัณฑ์ แบบฉลาก และผลวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์ เอกสารจริงจะแตกต่างกันไปตามประเภทผลิตภัณฑ์ สถานที่ผลิตหรือนำเข้า และลักษณะของคำขอ โดย อย. มีแบบฟอร์มและคู่มือสำหรับการยื่นคำขอด้านอาหาร รวมถึงแบบฟอร์มเปิดสิทธิ์เข้าใช้ระบบ e-Submission
เอกสารไม่ครบมีผลอย่างไร? หากเตรียมข้อมูลไม่ครบตั้งแต่ต้น มักต้องกลับมาแก้ไขหรือส่งข้อมูลเพิ่มเติมหลายรอบ จึงควรทำ Checklist ก่อนยื่นคำขอ และตรวจสอบให้ชื่อผลิตภัณฑ์ สูตร วิธีการผลิต และรายละเอียดบนฉลากเป็นข้อมูลชุดเดียวกันทั้งหมด ไม่มีความคลาดเคลื่อนที่อาจทำให้เจ้าหน้าที่ตั้งข้อสงสัยระหว่างพิจารณา
วิธีขอ อย. เครื่องดื่ม ต้องเริ่มจากอะไร?
สำหรับผู้ที่ต้องการ จด อย. เครื่องดื่ม สิ่งสำคัญคือแยกให้ชัดระหว่าง “การอนุญาตสถานที่” กับ “การอนุญาตผลิตภัณฑ์”
กองอาหารระบุว่า ผู้ที่ประสงค์จะผลิตหรือนำเข้าผลิตภัณฑ์อาหารเพื่อจำหน่าย ต้องดำเนินการเรื่องใบอนุญาตสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้าตามกรณีก่อน แล้วจึงดำเนินการยื่นคำขอรับเลขสารบบอาหารสำหรับผลิตภัณฑ์ที่เข้าข่ายต้องขอ
ขั้นตอนในภาพรวมจึงมักเกี่ยวข้องกับ
- ตรวจสอบประเภทของผลิตภัณฑ์
- ตรวจสอบความพร้อมของสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้า
- เตรียมสูตรและรายละเอียดผลิตภัณฑ์
- เตรียมฉลากและข้อมูลที่เกี่ยวข้อง
- เตรียมเอกสารสำหรับการยื่นคำขอ
- ยื่นคำขอผ่านระบบที่กำหนด
- ดำเนินการตามข้อสังเกตหรือคำขอแก้ไขของเจ้าหน้าที่ หากมี
- ตรวจสอบข้อมูลการอนุญาตหลังได้รับผลการพิจารณา
อย. ระบุว่าการยื่นคำขออนุญาตผลิตภัณฑ์อาหารสามารถดำเนินการผ่านระบบ e-Submission ตามประเภทคำขอที่เกี่ยวข้อง
ค่าใช้จ่าย อย. เครื่องดื่ม ประกอบด้วยอะไรบ้าง?
ค่าใช้จ่าย อย. เครื่องดื่ม ไม่ได้มีแค่ค่าขอเลขสารบบอาหาร แต่ประกอบด้วยค่าธรรมเนียมสถานที่ผลิต ค่าตรวจวิเคราะห์ผลิตภัณฑ์ ค่าเตรียมเอกสารและฉลาก และค่าประเมินความปลอดภัยหากเข้าข่าย ตัวอย่างค่าธรรมเนียมทางการที่ อย. กำหนด เช่น การขอเลขสถานที่ผลิตอาหารที่ไม่เข้าข่ายโรงงานมีค่าพิจารณาคำขอ 1,000 บาท ส่วนการขออนุญาตตั้งโรงงานผลิตอาหารมีค่าพิจารณาคำขอ 2,000 บาท และยังมีค่าธรรมเนียมใบอนุญาตผลิตอาหารเพิ่มเติมตามกรณี
ข้อกำหนด อย. เครื่องดื่ม ที่ต้องให้ความสำคัญ
ข้อกำหนด อย. เครื่องดื่มครอบคลุมตั้งแต่สูตรและส่วนประกอบ ไปจนถึงข้อมูลบนฉลาก ไม่ใช่แค่เรื่องเลขสารบบอาหารอย่างเดียว
สูตรและส่วนประกอบต้องตรวจสอบอะไรบ้าง?
สูตรเครื่องดื่มควรตรวจสอบตั้งแต่ต้น โดยเฉพาะกรณีมีวิตามิน แร่ธาตุ สารสกัด สารให้ความหวาน หรือกาเฟอีน เพราะกองอาหารมีบัญชีส่วนประกอบที่อนุญาตให้ใช้ในเครื่องดื่มและแนวทางเฉพาะสำหรับส่วนประกอบบางชนิด ไม่ควรนำสูตรจากผลิตภัณฑ์ต่างประเทศมาใช้โดยตรงโดยไม่ตรวจสอบข้อกำหนดของไทยก่อน
ฉลากเครื่องดื่มต้องแสดงข้อมูลอะไรบ้าง?
ฉลากต้องแสดงชื่ออาหาร เลขสารบบอาหาร ชื่อและที่ตั้งผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า ปริมาณอาหาร ส่วนประกอบสำคัญ ข้อมูลสำหรับผู้แพ้อาหาร และวันเดือนปีที่ผลิตหรือหมดอายุ โดยรายละเอียดบางส่วนขึ้นอยู่กับประเภทผลิตภัณฑ์ เครื่องดื่มบางประเภท เช่น เครื่องดื่มที่มีกาเฟอีน ยังต้องมีคำเตือนเฉพาะเพิ่มเติมตามกฎหมายด้วย
ขอ อย. เครื่องดื่มกับ ATPSERVE
ATPSERVE ให้คำปรึกษาด้าน อย. และทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวข้องกับเครื่องดื่ม ตั้งแต่การจัดประเภทผลิตภัณฑ์ เตรียมเอกสาร ไปจนถึงวางแผนสูตรและฉลากให้สอดคล้องกับข้อกำหนด สำหรับผู้ประกอบการที่กำลังพัฒนาเครื่องดื่มใหม่และไม่แน่ใจว่าต้องเริ่มจากจุดใด การวางแผนร่วมกับผู้เชี่ยวชาญตั้งแต่ก่อนเตรียมเอกสารช่วยลดโอกาสแก้ไขสูตร เอกสาร หรือฉลากซ้ำในภายหลัง และทำให้นำสินค้าเข้าสู่ตลาดได้อย่างเป็นระบบมากขึ้น
คำถามที่พบบ่อย (FAQ)
อย. เครื่องดื่ม ต้องขอทุกประเภทหรือไม่?
เครื่องดื่มต้องพิจารณาตามประเภทและลักษณะผลิตภัณฑ์ ไม่ควรเหมารวมว่าเครื่องดื่มทุกชนิดใช้ขั้นตอนเดียวกัน โดย อย. มีการจัดกลุ่มอาหารและข้อกำหนดเฉพาะสำหรับผลิตภัณฑ์แต่ละประเภท
อย. เครื่องดื่มต้องขอเลขอะไร?
ต้องขอเลขสารบบอาหาร ซึ่งเป็นเลข 13 หลักที่ใช้แสดงกับผลิตภัณฑ์เครื่องดื่มที่ได้รับอนุญาตแล้ว
จด อย. เครื่องดื่มต้องขอที่สถานที่ผลิตก่อนหรือขอเลขผลิตภัณฑ์ก่อน?
ต้องขอใบอนุญาตสถานที่ผลิตหรือสถานที่นำเข้าให้เรียบร้อยก่อน จึงจะยื่นขอเลขสารบบอาหารสำหรับตัวผลิตภัณฑ์ได้
ค่าใช้จ่าย อย. เครื่องดื่มเริ่มต้นเท่าไหร่?
ไม่มีตัวเลขเดียวที่ใช้กับเครื่องดื่มทุกประเภท ค่าใช้จ่ายอาจประกอบด้วยค่าพิจารณาคำขอ ค่าธรรมเนียมใบอนุญาตสถานที่ ค่าใช้จ่ายด้านการตรวจวิเคราะห์ และค่าใช้จ่ายอื่นตามกรณี จึงควรประเมินจากประเภทผลิตภัณฑ์และรูปแบบการผลิตจริง
เครื่องดื่มผสมกาเฟอีนต้องขอ อย. ต่างจากเครื่องดื่มทั่วไปไหม?
ต้องขอเลขสารบบอาหารเช่นเดียวกัน แต่มีข้อกำหนดเพิ่มเติมเรื่องคำเตือนบนฉลากตามกฎหมายเฉพาะสำหรับเครื่องดื่มที่มีกาเฟอีน
ยื่นขอ อย.เครื่องดื่มด้วยตนเอง ผ่านช่องทางไหน?
ยื่นผ่านระบบ e-Submission ของ สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ตามประเภทคำขอที่เกี่ยวข้องกับผลิตภัณฑ์
ปรึกษาฟรี การจดสิทธิบัตร กับผู้เชี่ยวชาญ
ให้ ATPSERVE ได้เป็นคู่มืออาชีพ คู่ใจ ดูแลทุกขั้นตอนให้คุณมั่นใจว่า แบรนด์ของคุณปลอดภัย ครอบคลุม และคุ้มค่าที่สุด
Author
Regulatory Affairs Officer
Jinnapat Marawichayo
เป็นที่ปรึกษาด้านกฎระเบียบและการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์กับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) โดยดูแลผลิตภัณฑ์ภายใต้การกำกับ เช่น อาหารนำเข้า ฯลฯ รวมถึงการจัดเตรียมและตรวจสอบเอกสาร ฉลากสินค้า และการประสานงานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ผู้ประกอบการสามารถจำหน่ายสินค้าในประเทศไทยได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย


